PARQUE NATURAL BAIXA LIMIA SERRA DO XURES

EL TIEMPO EN EL PARQUE

Traductor

martes, 1 de septiembre de 2020

Hospedarse ,

Grandes vistas al embalse 
















Comentar

domingo, 6 de octubre de 2019

domingo, 17 de diciembre de 2017

miércoles, 8 de abril de 2015

UNA BUENA RUTA PARA HACER EN MOTO

 Rodando por la raya: Parque Nacional Peneda-Gerês y la Baixa Limia.


Llamamos "raia" en Galicia y Portugal a esa linea invisible que inventamos los hombres y que conforma la frontera entre España y nuestros vecinos portugueses, hay además lo que conocemos como "raia seca" y la "raia húmeda" según haya o no algún río, como el Miño, que la defina. Y en esta raia hay un lugar muy especial, y quizás no demasiado conocido, al menos no en profundidad, ideal para rodar un fin de semana entero y sin gastar demasiado. Vamonos de ruta por tierras de frontera con el lujo añadido de hacerlo por el único parque nacional que tiene Portugal.

Parque Nacional de Peneda-Gerês nos harán falta un mínimo de dos días para conocerlo bien y disfrutarlo, en primer lugar porque abarca un territorio de 702'9 kilómetros cuadrados, y en segúndo lugar como Parque Nacional que es no dispone de demasiadas carreteras que lo crucen, como iremos viendo para disfrutarlo en profundidad tendremos que hacer alguna que otra contramarcha, salirnos en alguna ocasión de los límites del parque y como no, adentrarnos en España sin dejar de disfrutar de la naturaleza en el Parque Natural de O Xurés, también conocido como "A Baixa Limia"


Llevo todo lo necesario e imprescindible para un viaje así, la Arpía, un saco de dormir, una tienda de campaña, un petate con algo de ropa, y una pequeña navaja suiza por si hay que sobrevivir y esas cosas tan de moda en el canal Discovery, 

Si se viene desde Vigo mejor entrar  por la ciudad fronteriza de Melgaço, en poco tiempo y siguiendo la ya portuguesa EN202 me adentro en el Gerês, en  con dirección a Castro Laboreiro, Antes de llegar, y justo al entrar en el parque nacional, en la freguesía (parroquia) de Lamas de Mouro hay un interesante centro de interpretación del parque


Castro Laboreiro tiene varios atractivos, y aunque el principal que salta a la vista al llegar al lugar parece ser el gastronómico a tenor de los restaurantes que se ven y anuncian productos tan sugerentes como truchas de río (supongo que dicen lo de río para que no pensemos que son de piscifactoría), ternera, que aquí llaman "vitela", de monte y otros manjares. Si nos interesamos un poco más descubriremos que delicias culinarias aparte tiene también una raza de perro propia, se trata de un perro de guarda y defensa, muy usado para la protección del ganado contra lobos que aún existen aquí y para la guarda de los hogares y personas, reconocido internacionalmente como Cão de Castro Laboreiro [en español], con criadores especializados y todo lo que puede rodear a este tipo de asunto. No se para otros, pero para mi es llamativo que un lugar tan pequeño pueda dar al mundo una raza de perro, supongo que es la costumbre de estar habituado a que las razas de perros sean más generales, supongo que sabeis a que me refiero: no hay un pastor de Zarrentín (pequeño pueblo al norte de alemania), hay pastores alemanes. Los "serranos" que así suelen denominar a los habitantes de esta zona en Portugal están tremendamente orgullosos de su moloso y no dudarán en explicarte por que es el mejor perro del mundo. 

Pero no nos quedemos solo en esto, que aunque en moto vamos no sería nada extraño que en otra ocasión deseasemos volver en otras condiciones y con otros equipos y materiales para disfrutar de lo mucho que nos puede ofrecer esta pequeña localidad y que van desde paseos a caballo y pueden llegar al kayakismo extremo en alguno de los hermosos ríos cercanos a la localidad, si lo que os gusta es el senderismo o la escalada en roca no quedareis defraudados, peñas hay, hermosas y enormes esperando por los escaladores, y senderos en plena naturaleza también abundan, aquí les llaman "trilhos" (se pronuncia trillo, en portugues), doy un pequeño paseo por uno y una buena mujer me advierte de que será mejor que lleve un palo grande, parece que hay lobos por la zona, no vi ninguno porque no me adentré demasiado, pero si la señora lo dice es posible que sea verdad. Unos niños me cuentan que a veces, a la noche, escuchan al lobo aullar. Una pena no poder quedarme para ser yo quien lo escuche, a lo mejor no es mala idea volver otro día con la mochila y dormir en el monte,  

Castro Laboreiro es bonito, pero quedarnos aquí sería como probar una cucharada de dulce miel con la punta de la lengua y no llenarse el paladar con su sabor, así que mejor seguimos rodando. Y lo mejor, pienso, es volver hacia atrás, concretamente a la fraguesía de Lamas de Mouro. Os explico lo que es una fraguesía, que aquí en Galicia lo entendemos más o menos bien, pero en el resto de España esto no es muy habitual. Tanto en Galicia como en Portugal hay ayuntamientos, como en el resto de España, pero en Galicia y Portugal estos solemos dividirlos en parroquias, que evidentemente tienen un poco que ver con las divisiones eclesiásticas y la cosa parece venir ya de epoca visigótica, una fraguesía es eso, una parroquia. Lo explico para que cuando veais los carteles indicándolas no penseis que cambiais de ayuntamiento o similar. El Parque Nacional Peneda-Gerês se divide en cinco ayuntamientos: Melgaço, Arcos de Valdevez, Ponte da Barca, Terras de Bouro y Montealegre.  

viernes, 24 de octubre de 2014

Centro BTT nueva actividad .



Centro BTT Serra do Xurés



El Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés da nombre a este Centro BTT, que ofrece un total de nueve rutas, cinco de ellas por el municipio de Muíños y cuatro en  el municipio de Lobios.
Los puntos más elevados ascienden hasta los 1.500 metros de altitud, combinando las formas suaves de los viejos montes gallegos con cumbres más abruptas en forma de aguja. Destaca la presencia de formaciones rocosas y de bolos (grandes piedras de granito).
Encontraremos monumentos megalíticos, aldeas abandonadas y el testimonio del paso de los legionarios romanos por la calzada XVIII o Vía Nova; construcciones populares, como molinos, colmenas amuralladas, cabañas de pastores, hórreos, hornos comunales, caminos y cercados, que revelan el alma más creativa de sus pobladores.
Se trata de un destino BTT único que ofrece rutas de diferentes niveles de dificultad. En el Parque Forestal de Outeiro da Cela, en el entorno del Punto de Acogida de O Corgo, se puede disfrutar de un agradable paseo bordeando el embalse de As Conchas. La Ruta Megalítica que parte desde As Maus de Salas es un recorrido muy sencillo, apto para toda la familia y que nos traslada a la época del Megalitismo. Los ciclistas más expertos podrán recorrer parte del trazado de la Vía Nova a su paso por Lobios, así como adentrarse en los picos de Fontefría y recorrer alguna de las poblaciones más singulares, como A Cela, Prado de Limia, Requiás o Guntumil.



ruta nombre Km dificultad

1 ruta PARQUE FORESTAL OUTEIRO DA CELA 5,7 Km Dificultad verde (muy facíl)

2 ruta TRAVESÍA DO XURÉS 25,5 Km Dificultad negro(muy dificíl)

3 ruta MEGALÍTICA 12,7 Km Dificultad verde

4 ruta PICOS DE FONTEFRÍA 32,4 Km Dificultade negro

5 ruta SERRA DO PISCO 27,9 Km Dificultade vermella (dificíl)

6 ruta VÍA NOVA 29,4 Km Dificultade vermella

7 ruta CIRCULAR DE LOBIOS 27,4 Km Dificultade vermella (dificil)

8 ruta MINAS DAS SOMBRAS 40,2 kM Dificultade negro(muy dificil)

9 ruta ALTO DE SANTA EUFEMIA 24,4 Km Dificultade vermella (difícil)


Una nueva actividad para todo amante de la naturaleza y de los pedales. Ya está listas las Rutas y el centro BTT . Que tan demandado estaba por visitantes.

Así ahora los amantes del deporte y la Naturaleza ya pueden  practicar su deporte. Dentro del Parque.


martes, 9 de septiembre de 2014

POZO NEGRO EN A CELA.

Al llegar a la Cela hay un mirador el de San Rosendo en el cual hay un caminito que nos lleva a este lugar ,paradisiaco.... Taiti de la cela. No tiene muy facil acceso, ya que tenemos que ir a pie por una bajada empinada, antes de llegar a un puente que hay de madera. Se coje un carrero a mano izquierda rio abajo.    merece la pena.







Las maravillas de nuestro parque ,el cual de estas tenemos más.

sábado, 16 de agosto de 2014

Cerquita nuestra en el vecino Parque Nacional del Gerès

Como bien veis es un autentico paraiso. Cerquita del Parque Natural en el cual podreis disfrutar de unos paseos en Barco .



lunes, 14 de julio de 2014

Mansio Romanas a lo largo de la Vía Nova


Vía Nova 
la Vía Nova y sus Mansio
Construida bajo el mandato del emperador Domiciano (69-79 d.C.) y su hijo Tito (79-81 d.C.) por el legado de la provincia C. Calpetanus Rantius Quirinalis Velerius Festus entre los años 79 y 80 d.C. por motivos netamente comerciales y administrativos (a diferencia de otras vías construidas por motivos estratégicos y de control militar).
Penetraba en España por A Portela do Home, paso natural de A Serra do Xurés, a través de una trinchera excavada en la roca.
Descendía por la ladera derecha del río Caldo, hasta alcanzar la cuenca del río Limia a la altura de la desembocadura del río Salas. La obra de fábrica romana que facilitaba el cruce de este último río ya no se conserva,
La vía discurría por la margen izquierda del río Limia y a la altura de As Conchas lo cruzaba por el Ponte Pedriña sumergido en el embalse de As Conchas. Seguía por la orilla derecha por la mansión Aquis Querquennis, situada en la milla 53 desde Bracara
Desde aquí arrancaba otro camino con dirección norte hacia Lucus Augusti que cruzaba el Miño en Ourense por su monumental puente. La vía entraba en los terrenos de la antigua laguna de Antela en la comarca de A Limia por Ponte Liñares, muy llanos y húmedos que facilitaban el trazado recto y que hacían necesario construirla sobre un agger o terraplén.


Mansio - Millas - Poblaciones


  • Bracara Augusta Braga (Portugal)
  • Salaniana - XXI - Curso alto del río Homen (Portugal)
  • Aquis Oreginis - XVIII - Baños de Riocaldo (Orense)
  • Aquis Querquennis - XIV - Baños de Bande (Orense)
  • Geminas - XVI - en la zona de Sandiás (Orense)
  • Salientibus - XVIII - Xinzo da Costa (Orense)
  • Praesidio - XVIII - al norte de O Burgo (Orense)
  • Nemetobriga - XIII - entre Pobla de Trives y los codos de Larouco (Orense)
  • Foro - XIX - A Pobra de Valedoras (Orense)
  • Gemestario - XVIII - Portela de Aguiar (Orense)
  • Bergido - XIII - Cacabelos (León)
  • Interaconio Flavio - XX - San Román de Bembibre (León)
  • Asturica Augusta - XXX - Astorga (León)


lunes, 16 de junio de 2014

Ourense-dice mucho de Galicia

No tine que ver mucho con el parque pero dice mucho de nuestro entorno, Naturaleza, patrimonio ect. Como ves en este video , que es de una serie te tve de hace algún tiempo, se acordarón de nuestro Ourense. Donde se acordarón del pueblo medieval de vilanova de los infantes , que esta de camino hacia el parque, y que es digno de visitar.Como de nuestras patatas,en el cual tambien vereis que aparece monumentos romanos.





sábado, 7 de junio de 2014

La Escusalla

El Fantasma de la  Escusalla




Del siglo XVIII mandada construir por el párroco de Manin llamado Roiz .Afínales del siglo XIX fue comprada por un hombre a un cura que la heredo de un misterioso fraile. Contaba con 2 pisos, varias estancias, con patio interior y una pequeña capilla, que misteriosamente se conserva prácticamente intacta.
Su último habitante, el tío Roque un guardia portugués habito en ella a principios del siglo XX. Desde entonces nadie más ha vivido en ella .Tan solo unos vagabundos portugueses que se refugiaron un solo día no repitieron, ya que por la noches soportaron muchas apariciones.
Se dice que en las noches de luna llena en la zona se ven varios frailes paseando por la casa y orando. En particular un fraile sin cara, que se aparece, según los vecinos, con dos damas, paseando por las ruínas del lugar e invitando a los que se acercan a que no lo repitan.
El culpable de las apariciones es el "cura Roiz.
 Tenía aires de cacique y dinero en abundancia para afrontar una obra de esta envergadura para la época. Contrato a operarios portugueses, con jornales  mucho más bajos que los gallegos. Pero cuenta la leyenda que para no gastar su dinero los mataba y los enterraba en una fosa que daba al río Limia. 

Los últimos que se sintieron atraidos fueron los del programa de misterio "Cuarto Milenio". Hicieron pruebas psicofónicas y y con péndulos. En una de ellas, según Francisco Villalonga, el péndulo giró a mucha velocidad "lo que significa que hay algo, porque sólo comenzó a dar vueltas cuando pusieron el péndulo encima de la zona donde se aparece el fantasma. Al fantasma le llaman "Marrequiño

martes, 8 de abril de 2014

XURES ACTIVO


Actividades

Estamos en un espacio natural que ofrece múltiples posibilidades para disfrutar intensa o mas tranquilamente, de los más diversos aspectos del turismo activo.
Nuestras actividades se dividen en tres tipologías: Naturaleza, Aventura y Educación Ambiental.

Naturaleza: ... para turistas que buscan el contacto con la naturaleza salvaje.

 Los recorridos pueden realizarse en varios medios (a pié, a caballo, en canoa o en jeep).

Aventura: Oferta para turistas que buscan romper con lo cotidiano, fortaleciendo las relaciones de confianza entre si. Esta oferta integra actividades mas exigentes desde el punto de vista físico, que apelan a la solidaridad y establecimiento de complicidades entre los elementos del grupo.

Educación Ambiental: El hecho de estar en un área protegida nos confiere la responsabilidad de valorarla a través de la sensibilización de quien nos visita. Para esto tenemos un conjunto de propuestas y actividades que ayudan a valorizar el medio natural, contribuyendo a su sustentabilidad. Estas actividades son en su mayor parte orientadas para grupos especificos: escolares, boy scouts y empresas.
Para grupos diseñamos programas que pueden incluir actividades, comidas y alojamiento.

martes, 11 de marzo de 2014

Las Mamoas na Baixa Limia







Esta se encuetra en la Ruta de Queguas



Mamoas




Màmoas en Maus de salas 

Muiños


Las antas de estas necrópolis se encuentran en las riberas del embalse de Salas.

Si se parte de Bande, capital comarcal, a pocos kilómetros hay un desvío a la izquierda que lleva al ayuntamiento de Muiños, donde, al llegar a un cruce, se debe girar a la izquierda : una vez allí hay que dirigirse a la carretera que lleva directamente al lugar de Maus de Salas. Las antas de la necrópolis de Outeiro de Cavaladre se encuentran siguiendo la dirección de la izquierda (desde Maus de Salas), hacia la cola del embalse, en la carretera que lleva la Guntumil y Requiás, estando perfectamente señalada. Para ir a las Antas Casiña da Moura y a la Casota do Foxo, hay que coger la dirección de la derecha desde Maus de Salas, por la que se va a la compuerta del embalse.
Necrópolis de "Outeiro de Cavaladre" (Requiás):
M1
: Se encuentra a pocos metros a la derecha de la carretera que conduce a Guntumil y Requiás, poco antes de atravesar el puente que cruza el embalse. El anta corresponde al tipo de megalito con cámara tendente a polígono y, posee el pasillo de acceso. Conserva nueve "esteios" y también la piedra cobertora del pasillo, así como un anillo de piedra que rodea la mámoa.
M5: Se emplaza a la izquierda de la carretera, a unos trescientos metros y se llega por un camino de tierra que parte enfrente del Anta primera. La estructura de esta anta, insertada en una mámoa de tamaño medio, corresponde tipológicamente a los monumentos tipo cista (enterramiento individual) y conserva ocho "esteios" de la cámara, siendo restos algunos del pasillo de entrada.
Necrópolis de Maus de Salas (Embalse de Salas):
Anta "Casiña da Moura": Desde la aldea de Maus de Salas, siguiendo la dirección de la derecha, es la primera anta que se encuentra al lado de la compuerta del embalse. Se trata de un completo ejemplar con cámara poligonal conformada mediante siete "esteios" que soportan una piedra cobertora monolítica de gran tamaño. Los esteios de la cámara están dispuestos de manera que se imbrican entre sí dibujando una cámara que alcanza los dos metros y sesenta centímetros. Esta anta hermosa y proporcionada fue desplazada de su posición original cuando se construyó el embalse, por lo que las piedras del que había sido pasillo de entrada quedan apoyadas en el interior de la cámara, siendo imposible su reconstrucción. El enjoval exhumado se componía de dos hachas, de las que una muestra forma globular con el plano hondo.


Anta "Casota do Foxo": Está al otro lado de la compuerta del embalse, en una pequeña colina desde donde se divisa una buena panorámica del entorno. La estructura de la cámara es poligonal y está conformada por siete esteios. En los ejes de la cámara van desde los dos metros y cuarenta centímetros incluso los dos metros y sesenta centímetros. El conjunto arquitectónico se encuentra coronado por una poderosa piedra cobertora monolítica, que es más gruesa en la medida en que se acerca a la entrada de la anta. Lo mismo que acontece con la Casiña da Moura, no presenta restos visibles del pasillo y es probable que también fuera desplazada del asentamento original. El enjobal exhumado en las excavaciones arqueológicas se conformaba de trozos de vaso campaniforme con una decoración a manera de líneas horizontales y puntillladas.
Castros:
Castro de Santa María do Castro (Guntumil)

viernes, 31 de enero de 2014

Flora

LIRIO DO XURES

 




Geófito con bulbo de túnica membranosa. Hojas dimorfas, las inferiores largas, las distales más cortas, de limbo más ancho, transformándose gradualmente en espatas. Tallo terminado en una sola flor, excepcionalmente dos. Corola violácea, divisiones externas con una franja central amarilla y pelos del mismo color.
Se distribuye en Galicia y Norte de Portugal. En Galicia está presente en la Sierras de O Xurés y Santa Eufemia y en Baltar (Ourense), en la Serra do Courel (Lugo) y en los Montes do Pindo (A Coruña). En el norte de Portugal se distribuye por las sierras que hacen frontera con el suroeste de la provincia de Ourense.
La tasa de formación de semillas oscila entre años consecutivos. Se han observado lirios con más de 40 semillas, lo que debe de suponer un gasto de recursos muy importante para el bulbo, ya que en la época de maduración de las semillas, la parte aérea de la planta ha perdido su capacidad fotosintética.
Existe variación interanual en la formación de vástagos y floración de esta especie. Esta variación parece relacionada con el éxito y consumo de recursos en la producción de semillas del año precedente. Parecen haber desaparecido las poblaciones situadas a baja altitud, muy especialmente en el entorno de la Serra do Xurés donde existían algunas referencias históricas. De forma generalizada se detecta una declinación importante de sus poblaciones. Sólo la población integrada en el Parque  Natural Baixa Limia-Serra do Xurés se encuentra aparentemente en buen estado.





Las principales amenazas que pueden afectar a esta especie son el coleccionismo y los cambios en el uso del suelo. Por otra parte las poblaciones de la Serra do Courel y O Pindo parecen inviables por la escasez de efectivos detectada. En esta última localidad se había detectado algún individuo recientemente que no se ha vuelto a localizar de nuevo.


El Iris boissieri Henriq. es un lirio perteneciente a la familia de las Iridaceae, endémico de las montañas del noroeste ibérico (Galicia y Norte de Portugal), también conocido como Lirio do Xurés o Lirio de monte, clasificado como “En Peligro Crítico” en el Atlas y Libro Rojo de Flora Amenazada de España.

Encoro das Conchas






En Coro Das Conchas
Manuel Rivero Pérez , autor do sensacional traballo)
Neste artículo vou analizar algunhas das consecuencias negativas que para a Parroquia do Baño, e as do seu entorno, tuvo a materialización do encoro das Conchas no ano 1948, este traballo é un avance dun dos capítulos que sobre o impacto dos embalses nas persoas analizo na miña Tésis Doctoral " a Limia anos 1900-1995, anegacións, desecacións, cambios sociculturales e impactos ambientales".
 A devoción por o San Benito, no baño e na súa contorna, demóstranos a seducción polo sagrado nun espacio acotado e protexido, onde o home relixioso-lúdico, vive, recrea e expresa a súa dimensión espiritual e festiva, nise espacio as secuencias temporais e os usos espaciais bailan o mesmo son, dase unha interrelación entre o home, a terra, o tempo e o San Bebito, estamos ante un centro de sociabilidade que propicia a participación dos membros da propia comunidade cos das comunidades veciñas, por medio dunha acción colectiva que se permite a licencia de trasgredir o orden social e a racionalidade productiva, esta comunión québrase a raíz da inundación do encoro, e de esa forma impide transmitir o patrimonio festivo e relixioso da comunidade as sucesivas xeneracións, a raíz de ise acontecemento a parroquia do Baño perde o núcleo máis importante de acción social, onde o profano e o sagrado converxen nun tempo e nun espacio, o que fixo o encoro foi privar ó San Benito da súa eficacia simbólica, " o San Benito acabouse co embalse" cando os veciños nos transmiten ise mensaxe estanos a dicer a nostalxia que sinten por a perda dunha parte identaria propia e da felicidade compartida, cando a continuación engaden "aquil San Bebito era para todos(....) vellos e novos, mozas e mozos (....) todos se divertían".
 O San Benito era o eixo da potencia divina da Parroquia do Baño, que se espallaba pola comarca, era en parte o centro do vivir diario porque do Santiño acordábanse a cada momento, ese vivir culmina ca explosión colectiva de devoción e de ledicia no dia grande da festa, onde as donacións, os agradecementos, as accións de gracia, rezos, bailes e diversións xúntase para testimoniar o plural agradecemento o seu santo milagroso, amigo xeneroso, guía e protector.
 Festa e fé únense fruto da capacidade humana da acción condensada en estado de diversión e de devoción sen excluirse, senón complementándose, porque no San Benito víanse con todo o mundo, e falaban con uns e con outros, en realidade viven o fenómeno colectivo da fé e da festa porque o Baño no día grande era un gran centro de sociabilidade, de manifestacións expresivas e comunicativas, que fomentan a participación, era unha comunidade viva que servía de punto de atracción e de referencia das comunidades veciñas, as que invitaban a participar e disfrutar de forma gratis, dos sentimentos máxicos - profano - relixoso  -  festivos.
 Por medio da devoción relixiosa e da entrega lúdica, crean, recrean e confirman unha comunidade singular, e decir reforzan os seus vínculos e reafirman a súa identidade, dado que a festa, afirma, certifica e identifica, é o símbolo de alegría, de misticismo e de vitalidade, onde o pobo e o seu santo desempeñan o papel de protagonistas e de espectadores ó mesmo tempo, serven de escaparate as comunidades viciñas, os actos relixiosos e a festa facilitan a interdependencia das comunidades, dado que aproxima, interrelaciona e profundiza nas súas relacións, permítelle un maior coñecemento mutuo, e por tanto un maior interés, a festa congrega persoas, facilita o coñecemento e amizade de mozos e mozas das diferentes parroquias que logo darán lugar a futuros matrimonios, por medio da festa sagrada e profana a comunidade ábrese ó exterior, dase a coñecer, en certo modo as comunidades veciñas medían e valoraban o Baño pola súa festa, esta estaba no punto de mira da competencia, porque era a admiración de toda a comarca.
  O San Benito funcionaba como motor de cohesión da parroquia, co seu ritual criaba e mantiña punto de vista comúns, porque a representación colectiva da lugar a estados de opinións similares, axuda a manter viva a vitalidade da creencia, ano a ano reaviva a cociencia e mantén cohesionado o grupo, por medio da súa festa a comunidade ábrese o exterior, o San Benito servía para reunir o clan familiar ao menos unha vez o ano, marcaba o rito de paso dun ano a outro, niste caso o relixoso organizaba a xeografía e o tempo, o San Benito era un dos grandes organizadores do espacio no Baño de abaixo, é capaz de criar un tempo especial que intercambia o traballo polo lecer e a esperitualidade, por unhos días trastoca a vida diaria e interrumpe a laboriosidade productiva do mundo do traballo, dado que pro San Benito deixábase todo e íbase mesmo anque estuveran de loito as primeiras misas da mañá.
  Unha vez que se tuvo que trasladar o santo ó Baño de arriba, foille imposible reorganizar a nova territorialidade, a ruptura do santo co primitivo vínculo xeográfico, levou o santo a quiebra do seu entorno na nova ubicación, espacio - tempo - persoas - santo , deixan de interrelacionarse, o novo espacio non se encarna do sagrado, o tempo vólvese continuo, o non se interrumpir cíclicamente cos seus grandes hitos do San Benito Grande no verao e San Benito pequeno no inverno, e por tanto as persoas deixan de xuntarse diante do seu protector, defensor e auxiliador, pra lle testimoniar o seu agradecemento, suplicarlle remedios ou entregarse con ánimo lúdico a festa, así que se dispersan, indiferencian, ignoran e distancian, o fallar o ritual da festa e da devoción leva consigo a quebra da creencia, pérdese a especial devoción que por santo sentíase na comarca, rómpese a relación cordial e mística entre o santo e os seus devotos, a interrelación dinámica de pedir axuda e de otorgar gracias québrase, e o San Benito perde a vivencia da súa identidade e o sentido de apertura para outras comunidades o disminuir drásticamente o seu poder de convocatoria. Falla a interdependencia, a solidaridade, a admiración e a reciprocidade das comunidades veciñas, rómpese a exogamia que a festa facilitaba, pérdese a diferenciación que daba a comunidade a celebración da súa festa.
  A comunidade perde a intensidade da experiencia colectiva relixioso - lúdico - mística, o nexo de unión aflóxase, para moita xente o San Benito dexou de ser un día de excepción, xa non marca o seu ritmo vital, deixou de ser o imán que atrae, o consolador das penas, o curador das enfermedades, o que se lle pide axuda,  a disculpa da festa para recrear o home lúdico a través dos seus instintos, o enlace do espíritu místico coa diversión, en resumen o santo deixou de ser para moitos o seu confidente, consolador de penas, testigo de alegrías, esperanza de moitas ilusións, consolador de moitos desenganos e remedio de moitos males.
 A territorialidade do santo estaba perfectamente definida na mente dos veciños de Baño, dado que sentían a proteccións do santo tan pronto como acudían os seus dominios, porque cando entraban na parroquia, se sentían algún arrepío encoméndabanse ó santo, aparecía de esta forma como protector da súa integridade física, o San Benito e o fiel guardián da teritorialide parroquial, anque por o que era máis estimado e coñecido era porque era moi abogoso contra todos os males físicos, así que a fé no San Benito era unha das mellores terapias contra a door e a enfermedade.
  Unha análise comparativa diste sentimento de protección que sentían os veciños de Baño co seu santo en comparación con exército que defende un país, danos un paralelismo no que mudan os medios e a exteriorización da defensa, mentras que o santo utiliza medios espirituais, o exército caracterízase por a utilización da forza, pero siguen os mesmos pasos.


**
Ermida da Clamadoira.
Romaría do Viso.




*
O San Benito. Algo máis que un santo para o Baño.

                                                Fonte: elaboración propia.
 Para os viciños do Baño, o San Benito encarnaba a simbolización do ben, era o seu símbolo da loita contra o mal e a enfermedade, mentras que o embalse encarna as forzas do mal por medio das súas impurezas, enfermedades e mortes.
 A materialización do embalse para os afectados representa a vitoria  do mal sobre o ben, e decir a imposición do caos sobre o cosmos, da morte sobre a vida, da impureza sobre a pureza e do encoro sobre o santo.
 No seguinte cadro podemos ver de forma resumida a simbolización santo-encoro para a comunidade.
 O ben que daba o santo, a través das súas festas: reunía, unificaba, divertía, purificaba e santificaba, coñecía, contrasta coa aparación do encoro que distancia as comunidades, aillas, separas, asulaga e ignora.
A saúde que daba o Santo ó encomendarse a él cando se sufría, contrata con o mal que aporta o embalse con as súas névoas, catarros, gripes, mortes e enfermedades.
  O San Benito era o elemento dinamizador do equilibrio da comunidade o ser capaz de manter a hixiene da parroquia nos tres ámbitos:
  • a) Saúde moral, queda restaurada ou fortalezida a través da confesión anual, que coincidía co día grande do santo, era a data señalada para cumprir co precepto, por medio da confesión restablécese a moral, ó permitir o arrepentimento e poder dar o perdón.
  • b) Saúde espiritual, que se ve afianzada e restablecida ó cumplir co precepto da comunión anual, despois da confesión pasábase a comunión que favorecía o enlace místico entre o santo e os seus devotos.
  • c) Saúde física, que volve a reinar no corpo e no estado de ánimo dos feligreses, cando por medio da intercesión do santo desaparecen as doores de cabeza, dos brazos e das pernas ou o malestar de todo o corpo.
 O Santo era vida e ilusión a todo o que se movía ó seu arredor, mentras que o embalse trouxo consigo a morte, enfermedade e destrucción dado que son moitos os afogados que se ten cobrado, e a reuma que lle roe os osos e os catarros e andacios que non dan pasado.
 O Santo representa a pureza de corpo e espíritu, en cambio o embalse leva consigo impureza, maldade e ensañamento cos viciños que expulsou do Baño.
  A fé no San Benito aparece manifestada nas ofrendas e nos exvotos que recibía, para que quedaran como proba do seu favor, istes testimonios van incrementar o seu poder de convocatoria, era moita a confianza que había no santo, dábase un trat case humano entre santo e devoto, a franqueza con que se lle pedía e o agradecemento que se lle tiña, unha vez recibido o favor do santo, expresabase con humildade e gratitude.
 O San Benito do Baño, a Clamadoira e o Viso formaban o triángulo Sagrado da Baixa Limia, esta interrelación quedou totalmente quebrada coa inundación do encoro, ao asulagar o Baño e crear unha fronteira entre  o Viso e a Clamadoira que dificultou a concurrencia de unha e da outra veira da Limia.
  Despois de pasados cincuenta anos a xente máis vella sigue rememorando cunha proximidade emocional extraordinaria as festas perdidas de San Benito, a súa memoria é o instrumento de lixitimación ao apropiarse dun tempo e dun espacio co protagonismo do santo, no seu discurso brota o lamento constante por a pérdida de ese lugar de encontro lúdico - sagrado , que proporcionaba o San Benito e que ise diaño de embalse encargouse de roubarlle para sempre, e ó mesmo tempo consolidou unha fronteira no tempo e no espacio que os separou, aislou, distanciou, e ignorou, dunha comunidade irmá e viciña, que ata ese momento caracterízabase por unha interrelación dinámica dee espacio - santo  - tempo  -  persoas .
Para resumir podemos apreciar os seguintes efectos negativos do encoro:
  • a) Priva a comunidade da festa e dos seus efectos positivos, dado que a celeración da mesma renova a creenza colectiva, cría estados de opinión comúns, mantén unido e cohesionado o grupo, na festa revivimos e recoñecemos unha esencia de nós que por medio do ritual facémola permañecer no tempo, o San Benito contribuía de forma intensa o funcionamneto da comunidade do Baño, dado que se criaban puntos de vista comúns, socializa a xente na mesma crenzxa, na mesma simboloxía, ó mesmo tempo, no mesmo lugare por medio do mesmo discurso, é decir unifica accións, relacións, ideas e creenzas, dado que a festa contribue o enraizamento da identidade comunitaria,a festa é o escenario ideal para a interacción social, permite o intercambio de mensaxes, o exercicio de roles, a consolidación de amistades, o coñecemento de actitudes é o encontro de mozos e mozas que acaban en futuras bodas, iste intercambio de mulleres e homes dunhas comunidades a outras favorece as relacións interparroquiales.  A festa con a sua ledicia, soltura, diversión, sobremesas, bailes e comidas copiosas son as tiras de trenza lúdica que xunto as oracións, confesións, misas, procesións, ofrecementos, súplicas e agradecementos que trenzan a solennidade relixiosa, fan que estas dúas entidades lúdico - relixiosas, co os seus signos e significados crien o milagro da comunicación e da convivencia e o entendemento, desta forma establece o efecto positivo da ruptura na sucesión do tempo ordinario, para convertelo en extraordinario ó intercambiar o traballo por o ocio, a tranqilidade por o bullicio, a vida familiar por a convivencia extracomunitaria, marca o goce do presente onde todo se mide polos excesos, derroches e licencias do prohibido, á  unión da explosión relixioso-festiva, onde a dialéctica cuantitativo - cualitativo con as súas leis e significados interrelacionanse, superponse, influínse e as veces anúlanse, a festa en realidade é un tempo definido e diferente do tempo cotidiano, que marca a división anual para darlle de esta forma continuidade e progresión ó tempo, a festa é a mellor expresión da nosa herdanza cultural é representa ó fenómeno propio da nosa vitalidade. A comunidade perde o prestixio que lle daba a celebraciçón da festa, o San Benito aportaba un caudal de propaganda positiva frente as comunidades veciñas, o Baño era coñecido polo seu santo, e o mesmo tempo perde o revulsivo social que conleva os peparativos e a celebración da festa, dado que na festa todos se sinten protagonistas, salvo os que están de loito, os demais en maior ou menor medida todos participan, a festa é o medio ideal para exercer a condición de membro da comunidade. A desaparición da vitalidade do Baño, levou consigo a morte de San Benito, o santo morre o mesmo tempo que a súa comunidade, a enfermedade xenerada por o embalse e o seu posterior trasterramento, acabou primeiro con a súa vitalidade e pasou a continuación a certificar a súa defunción, cando o San Benito deixou de celebrarse e o Baño nunca máis foi pueblo, quedou cunhas casas illadas sin vida comunitaria, a ruptura do primitivo vínculo comunitario foille imposible de restablecer no novo entorno xeográfico, ante esta nova situación a relixión deixou de funcionar como organizadora do espacio, o encoro motiva o cambio de emplazamento, e forza a ruptura dos lazos festivos e relixiosos que mantiñan cohexionada a comunidade, e o mesmo tempo perden os vinculos de unión coas comunidades veciñas, o fallar o San Benito a comunidade do Baño, vese privada do elemento cohesivo fundamental que aportaba o santo, tanto na dimensión festiva como na relixiosa, quebrándose á vez o proceso da criación social - comunitaria.

  • b) O calendario queda lineal ó perder  efecto da festa que fai avanzar o tempo, ó dividir o ciclo anual, a partir do día grande, no Baño o transcurrir o tempo iba en referencia a esta festa, cando se aproximaba decian faltan tantos días pro San Benito e canto acontecera recentemente, pasaron tantos días do San Benito, así a celebración do día grande marca o rito de paso dun ano para outro, divide o ciclo anual onde o tempo elabórase colectivamente nun espacio colonizado socialmente a través dun exercicio constante de simbiosis, tempo e espacio interrelacionanse por medio da creación humana, que é capaz de temporizar o espacio e especializar o tempo. Perden este espacio sagrado que estaba encarnado nun santo, ese espacio e ese santo forman parte do soporte da memoria dos viciños que se apropia dun tempo nun espacio significativo, que son capaces de manter vivo por medio dun recordo continuado.

  • c) Rómpese o triángulo sagrado da Baixa Limia,o encoro das Conchas, asulagou o Baño e o San Benito, fixo desaparecer a vértice dise triángulo sagrado, pero o mesmo tempo rompeu a conexión do Viso coa Clamadoira, o criar un límite dificil de traspasar o inundar tódolos elementos estables de paso que había previamente sobre o Limia, e non restituir ningunha das servidumes existentes, esto fixo que a Clamadoira perdera a concurrencia da mairía dos veciños do marxen dereita do Limia e o Viso perdeu a convocatoria que exercía sobre a marxen esquerda do río. As dúas romerías quedaron sen parte do seu referente básico, que motivou que ese triángulo sagrado se vira privado das súas sinerxias colectivas, para quedaren soio como puntos illados dunha comarca subdividida por mor do encoro. Na foto nº 1 podemos apreciar o San Benito do Baño, na actualidade, o encoro fixo que pasara da cima do esplendor a sima da decadencia, o que ó mesmo trocou a notoriedade polo ostracismo. Na foto nº 2, apreciamos o Santuario do Viso, o que a barreira do encoro restoulle efecto o seu poder de convatoria. Na foto nº 3, apreciamos o Santurario da Clamadoira, que por motivo do encoro sufriu e sufre da mesma enfermedade co do Viso.

  • d) O encoro rompre a endogamia interparroquial, que ata ese momento era común entre as comunidades viciñas de ambos lados do río Limia, un simple análisis dos libros de matrimonios da Parroquia do Baño dende o ano 1900-1995 demostranos dúas tendencias, mentras que dende 1900 a 1947 o normal era que mozas dun lado e de outro casasen con mozos dun ou doutro lado cun ratio en torno o 30%, esa tendencia québrase drásticamente a partir do ano 1948, en que a frecuencia de matrimonios pasou a ser de cero, salvo un illado que se da no ano 1970, o intercambio de mozos e mozas entre ambas comunidades deixou de efectuarse, o que nos demostra que do vivir cara a cara diario, por motivo do encoro pasaron a vivir de costas totalmente, xa non se interrelacionan nin se interesan, pasan a vivir tempos distintos e socializanse en espacios dfiferentes, esto vese moi claro nas cohortes que naceron con posterioridade o encharcamento que apenas mostran interés por o que ocurre do outro lado.

  • e) A ruptura do vínculo xeográfico, levou consigo a ruptura do vínculo comunitario, por máis que o intentaron os viciños do Baño que se foron ubicando na estrada, nunca máis foron capaces de manter os primitivos lazos que os unía no Baño de abaixo, fallou a súa capacidade creadora, e o resultado non foi máis ca unhas casas ailladas sin apenas vida comunitaria. Este proceso foi paralelo ó San Benito, que unha vez que se inundou o seu espacio primitivo, na nova reubicación non foi capaz de encarnar no sagrado o novo territorio, e a ruptura do vínculo espacial, levou consigo a ruptura do vinculo festivo e relixioso, e conduciu o esmorecemento da súa capacidade de convocatoria. O primitivo emplazamento era un lugar amplio e aberto, a curta distancia dun interesante nó de camiños e estradas,que comunicaba as comunidades do Baño, con Porto Quintela, Bande, Lobeira, Muiños, Mugueimes, Lovios, Entrimo, a Limia Media e toda a raia seca, co encharcamento do encoro, non soio lle restou a participación de centos de bañistas que por o día grande estaban a tomar as augas, senón que reduciu a súa zona de devoción, o cortar as comunicacións, subdividir a comarca, esto fixo que de ser santo supralocal, pasase a ser soio local. e que do cumio da explosión relixioso - festiva, pasase o val da indeferencia e o semi-esquecemento da actualidade.
  • f) A maldición do encoro, nas persoas directamente afectadas, consideran o encoro como unha maldición que lles afecta de forma persoal e intransferible, dado que os que se foron do Baño, seguiunos a perseguir con expropiacións alí onde se ubicaron, non importando que se foran a Vigo, Aceredo ou Celanova, e os que se quedaron segue a castigalos con a privación da súa dimensión lúdico - festiva , con catarros, enfermedades, pestes e afogados, síntese como unha especie de pobo maldito, dado que non soio lles roubou o seu patrimonio cuantitativo, senón que tamén lles levou os seus referentes cualitativos soportados no San Benito e as súas festas, misas e procesións.

  • g) O encoro levoulle os tres referentes básicos nos que se soportaba a comunidade , na recta final do desenlace dos acontecementos, nunca pensaron os afectados que se iban a quedar sin esos tres pilares, que para eles eran fundamentales, tratase de :   1º) Das súas augas quentes, fonte de saude e de riqueza, porque o lado do balneario e das augas quentes vivía todo o mundo, e como no Decreto de Concesión do embalse establecíase que o Baño non o collía, sempre pensaron que así se iba cumplr, pero de repente no último momento autorízase unha nova ampliación do encoro que leva o traste todas as súas ilusións e o Baño e as súas termas quedan debaixo da auga. 2º) Morre o seu héroe, trátase da persoa do Sr. Francisco de Cádos, que foi o único que foi capaz de oporse a Fenosa, como para iles era un superhome, nunca pensaron que se podía morrer dunha forma tan rápida, e extraña, que inda na actualidade non se creen que morrera de infarto na fonda da Rexidora en Ourense, senón que manteñen que a súa morte foi por unha especie de envenenamento.  3º) A perda da vitalidade, do seu santo amigo, xeneroso e protector, para eles era impensable que a ruptura do vínculo xeográfico, levara consigo a quebra do seu poder de convocatoria.

  • h) A apariciónde límites e fronteiras, que separan aislan e distancian a comunidades veciñas, contra a súa vontade, esta separación fai que nas personas directamente afectadas, cando están a mirar para outra parte, pasen a medir o espacio con medidas de tempo en vez de facelo con medidas de lonxitude, a súa nostalxia lévalle a decir que fai máis de corenta anos que non ven a fulano, aparece unha distancia mental na súa conciencia, que fai que a distancia física do embalse faiselle casequera eterna, onde contrasta o desexo de ver as persoas que coñecían e trataban e que agora viven do outro lado, coa deseperanza de non poder facelo realidade.
    ( Ata eiquí o sensacional artigo de Manuel Rivero Pérez. Sigue a bibliografía usada neste traballo, que non ven a conto que a poña. Pola miña banda unha enhoraboa o autor.)
Nota:
Manuel Riveiro Pérez ten tamén na rede un artigo "A maldición do encoro na memoria oral. As Conchas